قش سفرهاي اکوتوريستي در ايجاد انگيزه براي مسافران

مقالات

يکي از موضوعاتي که بايد مدنظر يک مدير گردشگري قرار گيرد، شکل‌دهي به ذائقه گردشگران بالقوه و در کنار آن آموزش گردشگران از طريق سفر است.

به گزارش اتحاديه هتل ها و هتل آپارتمان هاي استان تهران، يادگيري، يک فرآيند در جريان است که در زمينه‌هاي مختلف زندگي فردي رخ مي‌دهد. اکثر نظريه‌پردازان فرآيند يادگيري را واسطه رفتار مي‌دانند. براي آنان يادگيري چيزي است که در نتيجه تجارب معين صورت مي‌پذيرد و پيش از تغيير رفتار رخ مي‌دهد. نکته اصلي مورد تاکيد، اين است که براي نسبت دادن يک تغيير رفتاري به يادگيري، آن تغيير بايد نسبتا پايدار و حاصل تجربه باشد. افراد در محيط‌هاي اجتماعي پويا که در آن عوامل تاثيرگذار گوناگوني مرتبا بر يکديگر اثر مي‌گذارند، بهتر مي‌آموزند و در نتيجه خود، شرايط يادگيري و نيز ارزيابي خودشان از آن شرايط را تغيير مي‌دهند.

 سفرهاي اکوتوريستي و تغيير نگرش مسافران

سفرهاي اکوتوريستي به عنوان محيط اجتماعي پويا فرصتي براي تعاملات اجتماعي، فرهنگي و زيست‌محيطي است. اين سفرها زمينه را براي يادگيري و تغيير نگرش افراد فراهم مي‌سازند. به تجربه ثابت شده که افراد علاقه‌مند به حضور در طبيعت معمولا در اين مسير مراحلي را طي مي‌کنند. در گام‌هاي اول لذت از طبيعت و تامين آرامش فرد در اولويت است و فرد مي‌خواهد مناطق بيشتري را در مدت زمان کوتاه‌تري ببيند. رفته‌رفته علاقه‌مند مي‌شود تا در مورد طبيعت بيشتر بداند. اين بخش با ملاقات افرادي که درباره طبيعت اطلاعات دارند و به قولي مفسر طبيعت هستند، تقويت مي‌شود. فردي که از ارزش‌هاي طبيعي شناخت پيدا مي‌کند، به طبيعت علاقه‌مندتر مي‌شود و اين علاقه‌مندي احساس مسووليت در حفظ اين ارزش‌ها را در وي تقويت مي‌کند و مي‌تواند در طول زمان باعث تغيير نگرش و تغيير رفتار وي شود.

 نتايج يک پژوهش

يک پژوهش درباره افرادي که با حضور در سفرهاي اکوتوريستي تغييراتي در نگرش و رفتار خود داشته‌اند، بررسي‌هايي را انجام داده است. براساس پژوهش مرضيه فتحي، بيشتر مصاحبه‌شوندگان در سفرهاي نخست خود به طبيعت ديدگاهي صرفا لذت‌جويانه داشته‌اند، اما در طول زمان و با افزايش تعداد سفرها، رويکرد آنان تغيير کرده است. بازديد از اقليم‌هاي مختلف، لمس طبيعت و درک زيبايي‌هاي بصري، موجب ايجاد پيوند ميان گردشگران و طبيعت شده و به صورت تدريجي ماهيت لذت نزد گردشگران ارتقا يافته و معطوف به درک محيط و حس احترام به آن شده است. شناخت طبيعت و حس احترام به آن و قدرداني از آن طي فرآيندي مطلوب موجب تقويت يکديگر شده‌اند. نتايج مصاحبه‌ها حاکي از آن است که حضور گردشگران در طبيعت منجر به افزايش تمايل آنان به کسب آگاهي درباره محيط‌ زيست شده است. در اثر تکرار سفر به همراه افراد مطلع، توجه‌شان به اهميت محيط‌زيست جلب و موجب شکل‌گيري احساس مسووليت در قبال طبيعت در آنان شده و يادگيري درباره مسووليت در برابر محيط‌زيست به‌طور غيرمستقيم از طريق رفتارهاي گروهي تشويق شده است.

بهبود وضعيت زيست محيطي با افزايش سفرهاي اکوتوريستي

بسياري از مصاحبه‌شدگان در ترويج رفتارهاي حفاظتي براي بهبود وضعيت محيط ‌زيست بسيارموثر عمل کرده‌اند. کسب اين تجارب طي سفر موجب توجه به ايجاد نکردن صداي بلند در استراحتگاه‌ها و مناطق حفاظت‌شده، دور کردن زباله‌هاي بازيافت‌ناپذير از محل يا حفظ فاصله ميان محل دفن فضولات با منابع آب شده است. تعدادي از مصاحبه‌شدگان به فعاليت‌هاي حفاظت از محيط‌زيست تمايل يافته و به برخي اقدامات فردي و گروهي در اين زمينه دست زده‌اند. برخي ديگر نيز براي افزايش آگاهي عمومي اقدام به ايجاد وبگاه کرده‌اند. به گفته بيشتر آنها، تغييرات رفتاري مطلوب آنان بر اثر تجربه سفر زيست‌بوم‌گردي در زندگي روزمره‌شان تاثير داشته است؛ ازجمله در زمينه‌هاي عادات مصرفي، تفکيک زباله و بازيافت، حفاظت از منابع انرژي و آب، تمايل به گياه‌خواري، نپوشيدن لباس‌هايي از جنس پوست حيوانات و…. در زمينه ابعاد اجتماعي يادگيري و تغيير رفتار، برخي به اين نکته اشاره کردند که انسان به‌عنوان موجودي اجتماعي در زندگي خويش در برابر ديگران مسوول است.

به گفته آنان، طي سفرهاي زيست‌بوم‌گردي، احترام به همسفران با شنيدن نظرات و توجه به احساساتشان و احترام به آداب و رسوم، ارزش‌ها، باورهاي افراد محلي و حس مسووليت در قبال آنان تقويت شده است. فضاي محترمانه چنين سفرهايي افراد شرکت‌کننده را به سمت رفتارها و فعاليت‌هاي اجتماعي توام با احترام سوق مي‌دهد. همچنين ساختار دوستانه چنين سفرهايي بازخوردهاي منفي به ديدگاه‌هاي مخالف را کاهش مي‌دهد. به گفته چند تن از مصاحبه‌شوندگان، حضور در اين نوع سفرها گردشگران را توانمندتر مي‌سازد و به آنها نظم مي‌آموزد. حضور در ترکيبي از افراد باتجربه با زمينه‌هاي شغلي، درآمدي و تحصيلي متفاوت موجب افزايش آگاهي اجتماعي شرکت‌کنندگان مي‌شود. نتايج مصاحبه حاکي از يادگيري و تغيير رفتار گردشگران در سه زمينه زيست‌محيطي، اجتماعي و فردي است.

همه افراد مصاحبه‌شده شکل‌هايي از يادگيري و تغيير رفتار به سبب تجربه سفرهاي خود گزارش کرده‌اند. لذت از فهم محيط طبيعي، احترام به آن و قدرداني از آن موجب ارتقاي مسووليت‌پذيري در برابر محيط‌زيست نزد گردشگران مورد مصاحبه شده است. همسفر شدن با افراد آگاه، وجود سرپرستان حرفه‌اي، ماهيت ويژه و چالش‌برانگيز زيست‌بوم‌گردي و ارزش‌هاي متعارف ميان زيست‌بوم‌گردان، تکرار سفرها و افزوده شدن تجارب و دانش زيست‌محيطي و عملکرد آنها در چارچوب اصول حاکم بر سفرهاي زيست‌بوم‌گردي مجموعه‌اي از تغييرات مطلوب رفتاري را در آنها رقم زده است. البته پژوهش مذکور بيشتر شامل گردشگران شرکت‌کننده در تورهاي مجرب زيست‌بوم‌گردي ايران بوده و احتمالا اين نتايج شامل بسياري از سفرهاي طبيعت‌گردي ديگر نمي‌شود.

افسانه احساني

منبع: کتاب اکوتوريسم، راهي براي گردشگري پايدار

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *